Có những chuyện trong cuộc sống, chỉ cần nhìn qua một lần, chúng ta đã nghĩ mình hiểu. Một ánh mắt, một câu nói, một thái độ, một lần ai đó im lặng… cũng đủ để chúng ta tự viết tiếp phần còn lại của câu chuyện. Người ấy không chào mình, chắc họ không thích mình. Chị ấy nói như thế, chắc chị ấy coi thường mình. Người kia được ưu ái hơn, chắc vì họ giỏi hơn mình. Chúng ta nhìn thấy một điều, rồi rất nhanh đưa ra một kết luận, nhưng có bao giờ tôi tự hỏi: Điều tôi nhìn thấy có thật sự là toàn bộ sự thật không?
Một chiếc đũa đặt trong ly nước, nhìn bằng mắt thường, dường như bị gãy ở chỗ tiếp xúc với mặt nước. Nếu chỉ dựa vào điều mắt thấy, chúng ta có thể khẳng định chiếc đũa đã gãy, nhưng khi lấy nó ra, ta mới nhận ra nó vẫn nguyên vẹn. Cái nhìn của chúng ta không hoàn toàn sai; điều sai có thể nằm ở kết luận được rút ra từ cái nhìn ấy. Cuộc sống cũng vậy, có những điều mắt ta nhìn thấy là có thật, nhưng ý nghĩa ta gán cho nó chưa chắc đã đúng.
Tôi thấy một người đang im lặng, nhưng tôi không biết trong lòng họ đang có chuyện gì. Tôi thấy một chị em trở nên lạnh lùng, nhưng có thể tôi chưa biết chị đang mệt mỏi hay đang mang một nỗi buồn nào đó. Tôi thấy một người phản ứng mạnh, nhưng có thể phía sau phản ứng ấy là một vết thương mà tôi chưa từng biết. Đôi khi chúng ta chỉ nhìn thấy một phút của một con người rồi dùng phút ấy để phán xét cả cuộc đời họ.
Có lẽ điều đáng sợ không phải là chúng ta nhìn chưa đủ, mà là chúng ta nhìn chưa đủ nhưng lại tưởng mình đã hiểu đủ.
Trong đời sống cộng đoàn, điều này càng dễ xảy ra. Sống gần nhau, chúng ta nhìn thấy những điều rất nhỏ của nhau: một câu nói, một thói quen, một cách làm việc, một lần quên bổn phận. Rồi từ một điều nhỏ, ta bắt đầu tạo nên một hình ảnh về người ấy trong lòng mình. Người này khó tính, người kia ích kỷ, người nọ vô tâm. Càng nghĩ, hình ảnh ấy càng trở nên chắc chắn, đến mức sau này dù họ có làm điều tốt, chúng ta cũng khó nhìn thấy nữa. Không phải vì họ không thay đổi, mà vì cái nhìn của chúng ta đã đóng lại.
Đôi khi, người khác không giống như điều tôi nghĩ về họ, và chính tôi cũng vậy. Tôi cũng từng có những lúc bị người khác hiểu lầm, bị đánh giá qua một hành động mà không ai biết câu chuyện phía sau. Tôi hiểu cảm giác bị nhìn thấy một phần rồi bị kết luận về toàn bộ con người mình. Vậy tại sao tôi lại dễ dàng làm điều ấy với người khác?
Trưởng thành có lẽ là học cách để lại một khoảng trống trước khi kết luận. Khi nghe một lời làm mình tổn thương, thay vì lập tức phản ứng, tôi có thể tự hỏi: “Có phải mình đang hiểu đúng không?” Khi thấy một người thay đổi, tôi có thể tự hỏi: “Chuyện gì đang xảy ra với họ?” Khi một điều không diễn ra như tôi mong muốn, tôi có thể dừng lại một chút và tìm hiểu trước khi để cảm xúc quyết định thay mình.
Bởi phía sau một hành động luôn có một con người, và phía sau một con người thường có cả một câu chuyện.
Trong đời sống đức tin, tôi cũng cần học cách nhìn như thế. Chúa không nhìn con người chỉ qua một lỗi lầm, một thất bại hay một quá khứ, nhưng Ngài nhìn sâu hơn điều người khác có thể nhìn thấy. Có lẽ vì thế mà đôi khi tôi cần xin Chúa cho mình một ánh mắt rộng hơn: biết nhìn người khác không chỉ bằng những gì họ đã làm, nhưng bằng cả điều họ đang cố gắng trở thành.
Không phải lúc nào chúng ta cũng cần hiểu hết mọi chuyện, có những điều cần thời gian, có những con người cần được kiên nhẫn, có những câu chuyện chưa đến lúc để kể. Nhưng ít nhất, chúng ta có thể chọn đừng vội kết luận.
Bởi một kết luận quá sớm có thể đóng lại một cánh cửa, một phán xét quá nhanh có thể làm tổn thương một người. Và một cái nhìn thiếu chiều sâu, đôi khi khiến chúng ta đánh mất cơ hội nhận ra điều tốt đẹp đang thật sự hiện diện.
Có lẽ hôm nay, trước khi nói: “Tôi biết người ấy là người thế nào”, tôi nên dừng lại và tự hỏi: “Tôi đã thật sự biết họ chưa?”
Và trước khi kết luận về một người, hãy nhớ rằng: điều mình nhìn thấy có thể chỉ là một phần rất nhỏ của sự thật. Đừng dùng một khoảnh khắc để phán xét cả một con người, đừng vội kết luận, khi câu chuyện vẫn còn chưa được kể hết.
Bài: Maria Trần Dinh, Hội dòng Mến Thánh Giá Bà Rịa
