Có những điều quen thuộc đến mức ta không còn để ý: hơi thở, ánh nắng, và cả những giọt nước chảy ra mỗi ngày từ chiếc vòi trong bếp. Nhưng dưới ánh sáng đức tin, nước mang một ý nghĩa sâu xa hơn nhiều: không đơn thuần là hợp chất hóa học, mà là một trong những biểu tượng phong phú nhất của mạc khải. Kinh Thánh mở đầu bằng nước, "Thần Khí Thiên Chúa bay lượn trên mặt nước" (St 1,2) – và khép lại cũng bằng nước – dòng sông nước trường sinh chảy ra từ ngai Thiên Chúa (Kh 22,1). Đó không phải là sự trùng hợp, mà là cách Thiên Chúa kể cho nhân loại một câu chuyện duy nhất về sự sống và tình yêu cứu độ.
Điều lạ lùng là chính trong tháng 9 này, khi ta bước theo dòng nước ấy, toàn thể Giáo Hội hoàn vũ cũng đang cùng nhau sống Mùa Sáng Tạo (1/9 – 4/10), với chủ đề năm 2026 là "Nước Hằng Sống", rút từ chính thị kiến của ngôn sứ Êdêkien về một dòng sông tuôn chảy từ đền thờ Thiên Chúa. Như thể dòng nước của Kinh Thánh, sau bao thế kỷ, vẫn đang tiếp tục mời gọi con người của thời đại hôm nay bước vào.
Khi Thiên Chúa mở đầu lịch sử bằng nước
Trước khi ánh sáng được tạo dựng, trước khi cây cỏ hay muông thú xuất hiện, Kinh Thánh đã cho thấy Thần Khí hiện diện trên mặt nước (St 1,2). Con người hôm nay có thể dẫn nước về từng nhà, xây hồ chứa khổng lồ, khử mặn nước biển, nhưng không ai tạo ra được nguồn mạch của sự sống. Trước khi là người sáng tạo, con người luôn là người đón nhận; mọi sự, trước hết, là quà tặng, và quà tặng luôn đòi một lòng biết ơn.
Chính tinh thần ấy đã được Đức Giáo hoàng Phanxicô khai triển trong Thông điệp Laudato Si' ban hành năm 2015, và mang phụ đề rõ ràng: "Về việc chăm sóc ngôi nhà chung". Đây là văn kiện đầu tiên của Huấn quyền Giáo hội dành trọn vẹn cho chủ đề môi sinh, nhìn Trái Đất không phải như một kho tài nguyên để khai thác vô hạn, nhưng như một ngôi nhà chung mà Thiên Chúa trao phó cho toàn thể nhân loại cùng nhau gìn giữ, trong đó nước, với tư cách một nguồn tài nguyên thiết yếu và dễ tổn thương, được nhắc đến như một trong những mối bận tâm hàng đầu. Chính tinh thần "ngôi nhà chung" ấy cũng là nền tảng thiêng liêng cho Mùa Sáng Tạo mà các Giáo Hội Kitô trên thế giới đang cùng cử hành mỗi tháng 9, và cho chủ đề "Nước Hằng Sống" của năm nay.
Dòng nước trong lịch sử cứu độ
Dòng nước ấy tiếp tục chảy qua những biến cố lớn của dân Chúa. Trong trận Hồng Thủy, nước không chỉ cuốn đi những gì cũ kỹ, mà mở ra một khởi đầu mới – hình ảnh tiên báo Bí tích Rửa tội, như thánh Phêrô viết: "Nước đó tượng trưng cho phép rửa nay cứu thoát anh em" (1 Pr 3,21). Nơi Biển Đỏ, nước tách ra thành lối đi, dẫn một dân tộc nô lệ bước vào tự do – để thánh Phaolô sau này gọi đó là một cuộc "chịu phép rửa" (1 Cr 10,2). Giữa sa mạc khô cằn, nước lại tuôn ra từ một tảng đá, và Phaolô giải thích: "Tảng đá ấy chính là Đức Kitô" (1 Cr 10,4).
Rồi đến lượt các ngôn sứ, nước trở thành hình ảnh của một tâm hồn được đổi mới. Isaia mời gọi: "Hỡi tất cả những ai khát, hãy đến bên dòng nước" (Is 55,1). Êdêkien loan báo: "Ta sẽ rảy nước thanh sạch trên các ngươi… và ban cho các ngươi một quả tim mới" (Ed 36,25-26). Nhưng có lẽ hình ảnh đẹp nhất, cũng là hình ảnh đang được cả thế giới Kitô giáo suy niệm lại trong chính tháng 9 này, nằm ở một chương khác của cùng vị ngôn sứ: thị kiến về một dòng sông chảy ra từ ngai đền thờ, mỗi lúc một sâu hơn, đi đến đâu thì đem lại sự sống đến đó, làm cho những vùng đất chết trở nên xanh tươi (Ed 47,1-12). Đó chính là bản văn nền tảng cho chủ đề "Nước Hằng Sống" của Mùa Sáng Tạo 2026 – một thị kiến được viết ra giữa cảnh lưu đày và đổ nát, nhưng lại không dừng lại ở phán xét, mà mở ra niềm hy vọng: khi Thiên Chúa ngự giữa dân Người, đất đai được phục hồi, sông nước được chữa lành, và cả công trình tạo dựng được canh tân.
Tất cả những dòng nước ấy của Hồng Thủy, của Biển Đỏ, của tảng đá, của thị kiến ngôn sứ, đều đang chờ một điều chưa từng xảy ra: Thiên Chúa bước xuống chính dòng nước của con người.
Đức Kitô bước xuống dòng nước của nhân loại
Điều đó xảy ra bên sông Giođan. Đấng vô tội đứng vào hàng ngũ những người cần được tha thứ, không phải vì Người có tội, nhưng vì Người muốn mang lấy thân phận của những người Người đến cứu. Khi Người vừa lên khỏi nước, trời mở ra, Thần Khí ngự xuống như chim bồ câu, và có tiếng từ trời: "Đây là Con yêu dấu của Ta" (Mt 3,16-17). Với ông Nicôđêmô, Đức Giêsu còn đi xa hơn: "Không ai có thể vào Nước Thiên Chúa nếu không sinh ra bởi nước và Thần Khí" (Ga 3,5).
Bên giếng Giacóp, người phụ nữ Samari đến tìm nước cho cơn khát thường ngày, nhưng gặp được Đấng lấp đầy cơn khát sâu thẳm nhất: "Ai uống nước này, sẽ lại khát. Còn ai uống nước tôi cho, sẽ không bao giờ khát nữa" (Ga 4,13-14). Rồi tại lễ Lều, lời mời gọi vang lên trọn vẹn nhất: "Ai khát, hãy đến với Tôi mà uống" (Ga 7,37). Và dòng nước ấy đi đến điểm sâu nhất nơi thập giá: khi cạnh sườn Người bị đâm thâu, "máu cùng nước chảy ra" (Ga 19,34) – nguồn nước không phát xuất từ thiên nhiên, mà từ một tình yêu tự hiến đến cùng. Nếu thị kiến Êdêkien nói về một dòng sông chảy ra từ đền thờ cũ, thì nơi thập giá, chính thân thể Đức Kitô đã trở thành Đền Thờ mới, và từ đó dòng nước sự sống thật sự bắt đầu tuôn chảy cho nhân loại.
Dòng nước tiếp tục chảy trong Hội thánh
Từ cạnh sườn ấy, dòng nước ân sủng tiếp tục chảy vào đời sống Hội Thánh: qua Bí tích Rửa tội, nơi mỗi người được "cùng mai táng với Người… và cùng trỗi dậy với Người" (Cl 2,12); qua đời sống cầu nguyện, nơi tâm hồn khô cạn được trở về với Nguồn Mạch, như thánh vịnh gia thổn thức: "Như nai rừng mong mỏi tìm về suối nước trong, hồn con cũng trông mong Ngài" (Tv 42,2).
Nhưng nước có một đặc tính không thể quên: nó không giữ lại cho mình, nó tồn tại bằng cách chảy đi. Người đã uống Nước Hằng Sống không thể khép lòng trước những khát vọng của tha nhân. Vì thế, chăm sóc nguồn nước – không lãng phí, không làm ô nhiễm, biết chia sẻ với người thiếu thốn – không chỉ là vấn đề môi trường, mà là một vấn đề của Tin Mừng. Đây chính là điều mà Thông điệp Laudato Si' đã nhấn mạnh: nước uống an toàn là một quyền căn bản và gắn liền với phẩm giá con người, và việc coi nước chỉ như một món hàng để khai thác có thể dẫn đến những bất công nghiêm trọng đối với người nghèo. Cùng một tinh thần ấy, Mùa Sáng Tạo năm nay, qua chủ đề "Nước Hằng Sống", cũng mời gọi trách nhiệm cụ thể đối với ngôi nhà chung, đặc biệt đối với những cộng đồng đang chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi hạn hán và ô nhiễm.
Năm 2026 còn mang thêm một dấu ấn đặc biệt: kỷ niệm 800 năm ngày qua đời của thánh Phanxicô Assisi – vị thánh mà chính tên ngài đã được Đức Phanxicô chọn đặt cho Thông điệp về ngôi nhà chung, và là người đã gọi nước là "chị Nước" khiêm nhường và trong sạch trong Bài Ca Anh Mặt Trời. Đó như một tấm gương sống động cho chính điều mà bài suy niệm này muốn nói: nhận ra nước không phải để chiếm hữu, mà để tạ ơn và gìn giữ như một người chị.
Dòng sông cuối cùng
Kinh Thánh bắt đầu với nước, đi qua những dòng nước của lịch sử cứu độ, và kết thúc với dòng nước trường sinh: "Rồi thiên thần chỉ cho tôi thấy một con sông có nước trường sinh, sáng như pha lê, chảy ra từ ngai của Thiên Chúa và của Con Chiên" (Kh 22,1). Đó chính là đích điểm mà thị kiến của Êdêkien về dòng sông chảy ra từ đền thờ đã tiên báo từ nhiều thế kỷ trước, và cũng là đích điểm mà cả Thông điệp Laudato Si' lẫn Mùa Sáng Tạo năm nay muốn dẫn đưa các cộng đoàn Kitô hữu trở về: một ngôi nhà chung được chữa lành, nơi con người sống hòa hợp với Đấng Tạo Hóa, với nhau, và với muôn loài thụ tạo.
Câu hỏi còn lại không phải là ta hiểu thêm bao nhiêu về nước, mà là: ta đang đứng bên dòng nước nào? Thiên Chúa không đòi ta trở thành đại dương. Người chỉ mời gọi mỗi người trở thành một dòng suối nhỏ – âm thầm, trung thành, chảy đúng hướng – để cùng với biết bao cộng đoàn khác trên thế giới đang bước vào dòng nước ấy trong chính tháng 9 này, tình yêu của Đức Kitô có thể tiếp tục chảy đến với những người đang khát, và với cả ngôi nhà chung mà Thiên Chúa đã trao phó cho chúng ta gìn giữ.
