Đức Giáo hoàng Lêô đã viết một lời tựa mới cho tuyển tập các bài viết của Ngài về hòa bình, được Tòa Thánh xuất bản, ban đầu bằng tiếng Ý và sẽ sớm có bản dịch tiếng Anh.
Không vũ trang và Giải trừ vũ khí: Hòa bình là một Ân sủng
Một cuốn sách mới, do Alessandro Banfi biên tập, tập hợp các bài diễn văn và suy niệm của Đức Giáo hoàng Lêô về hòa bình, kể từ lúc Ngài được bầu chọn vào ngày 8 tháng 5 năm 2025. Tuyển tập này, do Nhà xuất bản Vatican ấn hành, đã được xuất bản bằng tiếng Ý và sẽ sớm có mặt bằng tiếng Anh.
Đức Thánh Cha đã viết lời giới thiệu cho cuốn sách, trong đó Ngài suy tư về trách nhiệm cá nhân của mỗi người chúng ta trong việc góp phần mang lại hòa bình đến cho thế giới: "Hòa bình được xây dựng bằng những cử chỉ nhỏ bé hằng ngày: trao tặng một nụ cười, tha thứ một tổn thương, nói một lời tử tế."
Có hai điểm đáng chú ý trong văn bản: Một câu trích dẫn từ Bob Dylan và một phần điểm lại ngắn gọn, về một thời điểm then chốt trong lịch sử, khi "quyết định của một người quan chức Xô Viết Stanislav Petrov, ông đã góp phần ngăn chặn một cuộc chiến tranh hạt nhân toàn cầu có thể xảy ra. Đó là ngày 26 tháng 9 năm 1983. Petrov đã không tuân lệnh và lựa chọn không báo cáo về cuộc tấn công được cho là sắp xảy ra. Đó là một quyết định được đưa ra bằng lương tâm của một người biết rằng biết rằng hành động tưởng chừng là đơn giản ấy có thể ngăn chân một cái chết cho hàng triệu người."
Dưới đây là bản dịch toàn văn từ Tòa Thánh:
“Bình an cho anh em” là lời chào đầu tiên của Chúa Giêsu Phục Sinh dành cho các Tông đồ (Ga 20,19). Đây cũng là món quà đầu tiên Đấng Kitô Phục Sinh ban tặng cho các bằng hữu của Ngài và cho toàn thế giới: Bình an.
Tuy nhiên, món quà ấy không đến một cách “dễ dàng”: qua những thương tích của Cuộc Khổ Nạn trên thân xác vinh hiển của Chúa Giêsu Nadarét. Ngài đã nếm trải sự hận thù, bạo lực và tiếng hò hét crucifige (hãy đóng đinh nó) của thế gian. Đức Giêsu Kitô đã chịu đựng bất công, và Ngài đã phục sinh. Lời loan báo Tin Mừng đã và đang đi vào lịch sử. Hôm nay cũng như cách đây 2.000 năm trước.
Hòa bình là khát vọng lớn lao khuấy động nhiều trái tim, nhưng cũng thường xuyên bị đe dọa, chà đạp và bị chế giễu. Ngày nay, có tới 103 Quốc gia đang trực tiếp hay gián tiếp theo cách nào đó có liên quan đến chiến tranh trên thế giới. Vũ khí nổ tung và giết chóc ở Ukraina, ở Trung Đông, ở Sudan, ở Myanmar, ở Yemen, ở Congo và ở nhiều nơi khác... Vị tiền nhiệm kính yêu của tôi, Đức Giáo hoàng Phanxicô, đã đúc kết bằng cụm từ “chiến tranh thế giới thứ ba được tiến hành từng phần” để mô tả một tình trạng xung đột trên diện rộng, không có tiền lệ kể từ khi Thế chiến thứ II kết thúc. Nhìn lại các bài diễn văn của tôi về chủ đề này, nay được biên soạn trong tuyển tập này, tôi muốn nhấn mạnh một số khía cạnh vốn rất gần gũi với tâm hồn tôi.
Trước hết, hòa bình là một trách nhiệm. Phản ứng đầu tiên của chúng ta khi gặp vướng mắc, hay trải qua căng thẳng, bị xúc phạm, là sẽ phán xét người khác, tố cáo và thậm chí lên án họ, đó là sự tất yếu, rồi phát sinh sự thờ ơ, sau đó là lòng hận thù sẽ lớn dần quanh chúng ta. Một cách nhìn thực tại chỉ mang tính phá hủy chứ không xây dựng. Trái lại, nếu hòa bình bắt đầu từ tôi, từ tất cả mọi người như Thánh Augustinô đã nói: “‘Thời đại này thật hỗn loạn, thời thế gian nan, thời thế khốn khổ.’ Hãy sống đời nhân đức, và anh em sẽ làm thay đổi thời thế bằng chính cuộc sống nhân đức của mình; anh em sẽ làm thay đổi thời thế, và rồi anh em sẽ chẳng còn gì để phàn nàn nữa”. Chúng ta không thể xin những kẻ quyền thế trên thế giới mang lại hòa bình, nếu chính chúng ta không bắt đầu sống hòa bình, bắng các mối tương quan hằng ngày: trong gia đình, trong thành phố, tại nơi làm việc… Hòa bình được xây dựng bằng những cử chỉ nhỏ bé hằng ngày: trao tặng một nụ cười, tha thứ một tổn thương, nói một lời tử tế.
Hơn nữa, hòa bình được xây dựng bằng sự thật. Ngay cả những kẻ gây chiến cũng tuyên bố hành động “nhân danh” hòa bình. Không ai dám tuyên bố rằng họ muốn chiến tranh: ngay cả những kẻ quyền thế trên Trái Đất cũng biết rằng mỗi một con người đều khát khao công lý và mong muốn được sống trong bình an. Đặc biệt sau những hậu quả kinh hoàng từ các sự kiện ở Hiroshima và Nagasaki, việc tìm đến chiến tranh ngày càng trở thành một “cuộc phiêu lưu không có kết quả”, như Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã nhấn mạnh. Tôi đã nhắc lại nhiều lần lời kêu gọi tha thiết mà Thánh Giáo hoàng Phaolô VI đã đưa ra trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Vị tiền nhiệm đáng kính của tôi Ngài đã lưu ý rằng, điều liên kết con người lại với nhau chính là một giao ước được đóng ấn “bằng một lời thề hứa phải làm thay đổi lịch sử tương lai của thế giới: không bao giờ chiến tranh nữa, không bao giờ chiến tranh nữa! Chính hòa bình, hòa bình mới là điều để dẫn dắt vận mệnh của các quốc gia thuộc toàn thể nhân loại”.
Đặc biệt trong thời đại nguyên tử, việc khẳng định sự thật phải được đẩy mạnh: không phải vũ khí nguyên tử tạo ra hòa bình, mà chính mà là phải giải trừ quân bị. Sự thật này, vốn tưởng chừng đã rõ ràng trong các thập niên qua, khi chúng ta chứng kiến sự giảm leo thang vũ khí hạt nhân, nhưng hiện nay đã bị che khuất bởi cuộc chạy đua vũ trang đang làm cho người ta phải kinh hãi và khiếp sợ. Như nhạc sĩ kiêm thi sĩ Bob Dylan đã viết một cách ẩn dụ về quả bom nguyên tử, trong một tác phẩm thơ của ông: “Ta ghét ngươi vì ngươi do con người tạo ra, do con người sở hữu và do con người điều khiển”.
Ngày nay, Giáo hội khiêm tốn đặt ra một câu hỏi cho mọi người: Nhân loại có muốn tiếp tục cư ngụ trên Trái Đất này nữa hay không? Sự kết hợp giữa lĩnh vực mạng và việc tái vũ trang toàn cầu thúc đẩy người ta phải nghiêm túc đặt câu hỏi này..
Tuyển tập này chỉ ra cho chúng ta điều đó bằng sức mạnh của vô số khuôn mặt chứng nhân. Những nhân vật thường được nhắc đến, trong đó có Chân phước Floribert Bwana Chui, và các Đầy tớ Chúa Giorgio La Pira và Dorothy Day, là những hình ảnh biểu trưng cho nhiều người đã vun xới cho hòa bình bằng chính bản thân mình, bằng cách vượt qua cám dỗ của tham nhũng, bằng cách giúp đỡ người nghèo, bằng cách ủng hộ đối thoại. Bên cạnh những người nổi tiếng, hòa bình được thể hiện bởi “những nhân vật chính ít ai biết đến”, đó là những người đã bước đi theo chính lương tâm của mình.
Lịch sử đã từng chứng kiến chúng ta suýt rơi vào một thảm họa hạt nhân. Các ghi chép thuật lại rằng quyết định của một người quan chức Xô Viết Stanislav Petrov, đã góp phần ngăn chặn một cuộc chiến tranh hạt nhân toàn cầu. Đó là ngày 26 tháng 9 năm 1983. Hệ thống Ra-đa của hầm trú ẩn ngầm gần Moscow, nơi Petrov đang làm nhiệm vụ, đã phát hiện thấy tín hiệu cùa nhiều vụ phóng tên lửa hành trình xuyên lục địa từ Hoa Kỳ hướng về Liên Xô. Tuy nhiên, thực tế đó là một đó là một sai sót của hệ thống phát hiện qua vệ tinh của Xô Viết. Petrov lúc đó đã không tuân lệnh và quyết định không báo cáo về cuộc tấn công được cho là sắp xảy ra. Đó là một quyết định được đưa ra bằng lương tâm của một người, hành động tưởng như là đơn giản ấy, hậu quả có thể gây ra cái chết cho hàng triệu người. Một thế giới mà trong đó các máy móc, dù tinh vi và nhanh hơn chúng ta, lại là những kẻ quyết định dội bom xuống những người dân không có khả năng tự vệ, thật là đáng sợ! Lương tâm của một cá nhân có thể đáng giá hơn cả thế giới
Sau cùng, hòa bình đòi hỏi hy vọng. Giáo hội sẽ tiếp tục rao giảng lòng bác ái đối với mọi người. Nếu có một điều mà thế giới ngày nay đang tìm kiếm, tôi tin đó là một thông điệp hòa bình cho tương lai. Chúng ta hãy nhìn về tương lai với niềm hy vọng, khi tìm thấy lời dạy của Chúa Giêsu là nguồn cội duy nhất. Bởi vì đây là cốt lõi trong giáo huấn của Đức Kitô: bác ái, tình yêu thương và việc hiến dâng mạng sống mình cho người khác sẽ chiến thắng cái chết, sự cô lập và bạo lực: “Ta đến để họ có sự sống, và có sự sống dồi dào“ (Ga 10,10).
Đối với những ai có nguy cơ rơi vào cám dỗ tuyệt vọng trước quá nhiều cuộc chiến đang diễn ra trên thế giới, tôi xin hướng lời mời gọi mà Đức Giáo hoàng Piô XI đã gửi tới toàn thể Giáo hội: “Chúng ta hãy tạ ơn Thiên Chúa vì Ngài làm cho chúng ta được sống giữa những vấn đề hiện tại. Không còn ai được phép sống tầm thường nữa”.
Nguyện xin Thiên Chúa dẫn dắt chúng ta trên những nẻo đường không còn bạo lực. Nguyện xin cho những người có đức tin và những người thiện chí không ngừng nỗ lực xây dựng hòa bình. Xin cho mỗi người coi hòa bình là mục tiêu sống của mình
Vatican, ngày 19 tháng 6 năm 2026
Tác giả Kathleen N. Hattrup
Dom Bảo Lộc lược dịch từ aleteia.org
